Γράφει ο Επίτιμος Λυκειάρχης Χριστοφόρος Γ. Γατανάς
Τοπογραφία και συνοπτική Ιστορία της Ιεράς Μονής
Αγίου Ιωάννου Προδρόμου των Μουνδών της Χίου
Η ψυχή αναγαλλιάζει ύστερα από ένα δρόμο 32 χιλ. από την πόλη της Χίου την Χώρα.
Στο βάθος καταβόρεινα απλώνεται ο σταχτής του Πελιναίου όγκος στέλλοντας σε όλους μας τους πιο γλυκούς χαιρετισμούς.
Στο χωριό Διευχά με την πανώρια Εκκλησία της Μεταμόρφωσης του Χριστού ,εδώ κοντά είναι η Ιερά Μονή των Μουνδών ,σε υψόμετρο 308 μέτρα.
Η Ιερά Μονή ,εκτίσθη για πρώτη φορά στη θέση Μουντά. ΒΔ. της Βολισσού΄ εφύγαν απ΄ εδώ για τον κόσμο και επήγαν στη θέση Φυλλομάτη, κοντά στο βουνό της Βολισσού και στον Παντεύγενο ποταμό σώζονται εκεί λίγα ερείπια και πάλι για τον κόσμο έφυγαν και έκτισαν το μοναστήρι πια στη θέση τη σημερινή.
Το μοναστήρι λέγεται ακόμα και μοναστήρι της Βολισσού (1724) και των Διευχών σε κώδικες πολλούς.
Ήταν σταυροπηγιακό ,χωρίς να υπάγεται στην Ιερά Μητρόπολη Χίου αλλά στο Οικουμενικό Πατριαρχείο και η ηγούμενος έφερε σταυρό επάνω στο καλημαύχι του.
Ανεκαινίσθη γύρω στα 1574 στην εποχή του Πατριάρχη Ιερεμία Β΄ του τρανού με έξοδα του ιερέα Ιακώβου Λαγκαδιώτη , που εζήτησε ύστερα Πατριαρχικό σταυρό για το μοναστήρι.
Περίβολον είχε και έχει υψηλό πύργο τα κελλιά λεγόταν υψηλά.
Στη βρύση υπάρχει επιγραφή στα 1634 στην εποχή του ηγουμένου Ιωάσαφ Μερσινιώτη.
Στο καμπαναριό υπήρχε επιγραφή με χρονολογία 1781 που ηγούμενος ήταν ο Παρθένιος – σήμερα δεν υπάρχει….
Στην πόρτα του καθολικού υπάρχει επιγραφή στα 1835- 1837 που έγινεν επισκευή με ηγούμενο τον Ιλαρίωνα.
Οι αντιπρόσωποι ή επίτροποι λεγόταν παραστεκάμενοι.
Η είσοδος στις γυναίκες απαγορευόταν , επήγαιναν σήμερα 29 Αυγούστου στο εκκλησάκι του Αγίου Ιακώβου , όπου και το κοιμητήριο και στον τοίχο υπάρχει επιγραφή 1755 πως εκτίσθη από 2 μοναχούς, από το χαμένο σήμερα χωριό του Αγγέλου , ανάμεσα στα Διευχά και Φυτά στη θέση Ζευγολατιό (Φυτά)με φρούριον αξιόλογο μεσαιωνικό.
Στην Ιερά Μονή ανήκουν τα μετόχια του Αγ. Γεωργίου στη Ζαρτουλίδα με τελευταίο μοναχό τον Κωνστάντιο από το Πιτυός , άλλα εκκλησάκια ήσαν της Αγ. Μαρίνας, του Αγ. Ανδρέα, στο μετόχι της Ζαρτουλίδας που ερήμαξε στα 1822, του Αγ. Δημητρίου στον Κουκουλώνα που ευρέθησαν πολλοί τάφοι κοντά στη θέση Συκαμνίδι κτίσμα αρχαίο πολυγωνικό,ερείπια εκκλησίας του Αγ. Δημητρίου κοντά στο χωράφι με το άγιον όνομα, του αγίου Νικολάου στις Καρίδες που αγόρασεν ο Χριστοφής Η. Λιάκαρης από τα Φυτά, των Εισοδίων της Θεοτόκου στη θέση Μύλους της Βολισσού , του Αγ. Ιωάννου Προδρόμου στον Εγρηγόρο. Ακόμα στην Παναγία την Καμπαναριώτισσα στη Βολισσό έμεναν μοναχοί.
Πολλά χωράφια είχεν η Μονή στα Φυτά, όπως τη θέση Ζουμπριάδες, Μοναστηριού οι λάκκοι, Βουκολιά, Μοναστηριού χωράφι , στα Φυτά που σήμερα ανήκει στους απογόνους του Π. Κοντολιού.
Η Βολισσός παρεχώρησε πολλές εκτάσεις στο μοναστήρι. Σπουδαία χωράφια που έμεναν καλογέροι ήσαν εκεί στη Βολισσό στις θέσεις Φυλλομάτη , Μάναγρος, Λουτρά, Παναγία στους Μύλους. Πολλά χωράφια τα έβαζαν σε πάχτους, μίσθωμα δηλαδή.
Οι χωρικοί που ενοίκιαζαν εκτάσεις για σπορά, επλήρωναν τον φόρο της δεκάτης ΄στα 10 δεμάτια του σιταριού ,το μοναστήρι έπαιρνεν το ένα.
Στα 1764 ήλθεν εδώ στο μοναστήρι ο Καισάριος Δαπόντες από την Σκόπελο και έγραψε΄ Ίδα και τα Διευχά , είναι της Παναγίας ετούτο μοναστήριον εκεί στις ερημιές΄ υπήρχε παρεκκλήσιο της Παναγίας (Κοίμηση) εδώ.
Ο αδελφός του Καισαρίου , ο Μεθόδιος, περνώντας απ΄ εδώ, έφερε μια φιάλη στον αδελφό του, ηγούμενο στη Μονή Ξηροποτάμου ,γράφοντας και στίχους για αυτήν την φιάλη.
Επέρασαν απ΄ εδώ μερικοί περιηγητές , όπως ο Άγγλος R. POCOCKE, στα 1739, γράφοντας΄ «εις απόστασιν περίπου 2 λευγών , είναι η Μονή Διευχά, αφιερωμένη εις τον Άγιον Ιωάννην τον Βαπτιστήν κειμένη εις λίαν απόκεντρον μέρος επί της πλευράς των λόφων».
Κάποιος Ρώσος μοναχός από το Άγιον Όρος γράφει πως εδώ φυλαγόταν μεμβράνη του 1462 με τη διαθήκη ή βιογραφία της Αγίας Ματρώνας ή Αγίας Κιουράς. Η Αγία Ματρώνα ήταν από τη Βολισσό.
Επέρασαν ακόμα απ΄ εδώ οι περιηγητές PIACCENZA, FRIESEMAN, JEAN THEVENOT, F. PIRAZOLO.
Για να γίνει κάποιος καλόγερος , στη Μονή, έπρεπε να πληρώνει το αδελφάτο του΄ πρώτα εζούσαν κοινοβιακά, σύμφωνα με το Σιγίλλιο του Πατριάρχη Ιερεμία Β΄.
Στην εποχή του 1822 έγιναν μεγάλες ζημιές , εδώ εθυσιάσθη μαζί με άλλους ο Ηγούμενος Άνθιμος Αργέντης.
Εδώ ήσαν τα άγια λείψανα ,όπως του αγίου Κηρύκου και Ιουλίτης , που μέχρι τον καιρό που εζούσεν ο καλόγερος Δαμασκηνός Βασιλάκης από την Σιδηρούντα , τα έφερε για προσκύνηση στις 15 Ιουλίου στον ιερό Ναό του Αγίου στο Βροντάδο στην εορτή τους στις 15 Ιουλίου.
Το αρχείο της Μονής χάρη στις ενέργειες του Επιτρόπου εδώ Ανθίμου Πουλάκη , που τα απολύτρωσε με μεγάλους κόπους και αγώνες από τους Υδραίους του καραβιού του καπετάνιου Γιάννη Ζάκα, που τα έφερεν ο καπετάνιος στο μοναστήρι στις 28 Αυγούστου του 1832.
Ο Ηγούμενος Ιερομόναχος Ιωακείμ βαρυκάς και οι λοιποί αδελφοί ωμολόγησαν ότι έλαβαν τα της Μονής από τον καπτάν Ιωάννη Ζάκα.
Υπάρχουν Πατριαρχικά σιγίλλια του Ιερεμία Β΄ στα 1572- 79 , 1586 που αναφέρεται και το μετόχι της Ζαρτουλίδας στα 1586- 95.
Υπάρχουν ακόμα σιγίλλια στα 1701 στην εποχή του Καλλινίκου Β΄, του Γαβριήλ Γ΄ (1702-1707) και στα 1746 στην εποχή του Παί΄σίου Γ΄ που παραχωρείται το μοναστήρι μαζί με την Εξαρχία Πυργίου , Βολισσού και Ψαρών στον Μητροπολίτη Χίου Διονύσιο με νέο τον
ίδιον Πατριάρχη, τον Νοέμβριο της ίδιας χρονιάς , επικυρώνει την σταυροπηγική αξία του.
Στα 1755 ο Φαναριώτης Μέγας Λογοθέτης Γεώργιος Καρατζάς απέσπασε από την Μητρόπολη Χίου την Εξαρχία και οι μοναχοί φοβούνταν μη τυχόν ο Καρατζάς προσκολλήσει το μοναστήριον εκεί , ο Κύριλλος ο Ε΄ εκδίδει σιγίλλιο για να ησυχάσουν οι μοναχοί.
Σε σιγίλλιο του Πατριάρχου Ιερεμίου στα 1754 γράφεται ανάμεσα στα άλλα «Ο Οσιώτατος εν ιερομονάχοις και πνευματικοίς πατράσι κυρ Ιάκωβος πολλά δαπανήσας και αφιερώσας ανεκαίνισε και εβελτίωσε την εν Χίω σεβασμίαν Μονήν του Αγίου ενδόξου Προφήτου και
Βαπτιστού Ιωάννου, την των Μουνδών, την κειμένην εν τη θέσει του Πατριαρχικού Σταυροπηγίου της Βολισσού».
Γύρω στις 25 Απριλίου 1620 γίνεται συμφωνία με τον ζωγράφο Μανώλη Κονταρίνη ή Καλαρώνη για να ζωγραφίσει το ναό του Τιμίου Προδρόμου.
Οι ζωγραφιές δεν έγιναν και στα 625 γίνεται συμφωνία με τον μοναχό Θεόφιλο Παραδείση, αλλά αυτές δεν έγιναν.
Στα 1730 γίνεται άλλη συμφωνία του ηγουμένου Παρθενίου με τον διάκονο Κωνσταντίνο για την ιστόρηση (ζωγραφική). Ήταν τότε στα 1730 στις 4 Αυγούστου που έγινεν η συμφωνία για τη ζωγραφική, που υπεγράφη από τον ηγούμενο και τον διάκονο.
Στα 1738 ο ηγούμενος Ιάκωβος Αργέντης βοηθεί πολύ στην αποπεράτωση της ζωγραφικής και ο Ιωάννης Αργέντης βοηθεί στην αποπεράτωση της εργασίας , αναπτύσσοντας μελισσοκομία για ανεύρεση πόρων και καλλιέργεια της γης ιδιαίτερα στις Κηπουριές.
Στη σφαγή του 1822 ρημάχτηκαν όλα και επισκευάζεται η ζωγραφική που κατεστράφη ή γίνεται νέα στα 1849.
Οι παραστάσεις είναι μεταβυζαντινής τέχνης από τα τέλη του ΙΕ΄ αιώνα μέχρι τα τέλη του ΙΗ΄ αιώνα . Λίγο πιο κάτω , Α. της Μονής είναι η μικρή εκκλησία του Αγίου Ιακώβου όπου το νεκροταφείο και γινόταν εκεί Θεία Λειτουργία για τις γυναίκες που απαγορευόταν η
είσοδός τους στον μεγαλοπρεπή του Αγίου Ιωάννου Προδρόμου τον ναό.
Πάντα με αγάπη Χριστού!
Πάντα με χαρά !
ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ Γ. ΓΑΤΑΝΑΣ
Από τα Φυτά της Χίου.
Πτυχιούχος Τμημάτων Ιστορίας – Αρχαιολογίας και Κλασσικής Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής
του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.
Πτυχιούχος Διδασκαλείου Μέσης Εκπαιδεύσεως Αθηνών, μείζονος διαρκείας.
Έπαινος Ακαδημίας Αθηνών.
Βραβείο α΄ με έπαινο της Γλωσσικής Εταιρείας Αθηνών.
Χρυσούς Σταυρός του Αγ. Ισιδώρου, ανώτατο παράσημο της Χιακής Εκκλησίας.
Έπαινος της Γλωσσικής Εταιρείας Αθηνών.
Μέλος της Ένωσης Ελλήνων Λογοτεχνών.
Συγγραφέας. Επίτιμος ανταποκριτής και αρθρογράφος της Χιακής εφημερίδος « Η
ΠΡΟΟΔΟΣ» από τα 1970- 2011.
